نوشته‌ها

دکتر فضل الله اکبری؛ پدر حسابداری ایران- نرم افزار حسابداری محک

,

دکتر فضل الله اکبری؛ پدر علم حسابداری ایران

نرم افزار حسابداری محک: اگر بخواهیم ریشه‌­های تاریخی حسابداری را در ایران بازبینی کنیم. از حدود ۲۵۰۰ سال پیش که اولین امپراطوری قدرتمند در ایران شکل گرفت برای فعالیت­‌های امور اقتصادی و مالیاتی استفاده می­کردند. پس از آن با گذشت زمان پیشرفت حکومت‌ها در بسیاری از موارد دیگر به کار رفت که اسناد تاریخی آن وجود دارند. نمونه از لوح­‌های خزانه و قلعه آثار بازمانده از حسابداران آن دورانند. نقطه عطف در تاریخ این علم در ایران را باید در دوره سلجوقیان جست که دفاتر پنج­گانه حساب برای امور مالیاتی وجود داشت. با این حال بعد از انقلاب صنعتی در اروپا و بروز­آوری علوم جدید به ایران راه یافتند. اولین حرکت مهم به رسمیت شناختن امور حساب در مالیات است که در سال ۱۲۲۵ به صورت قانون درآمد. بعد از آن علم حسابداری آن چنان در ایران همراه با روند غرب جدی گرفته نشد و حتی سال‌ها بعد از آن که رشته‌های مهندسی جدید در دانشگاه‌های ایران تدریس می‌شد. دکتر فضل الله اکبری به عنوان پدر علم حسابداری تلاش‌های بسیاری برای گسترش حسابداری در ساختار اداری و صنغتی کشور کرد و سالیان درازی صرف پژوهش و توسعه سپرد.

بیوگرافی دکتر فضل الله اکبری

الله اکبری

دکتر فضل الله اکبری در سال ۱۳۰۰ در شهر گلپایگان به دنیا آمد. پدر ایشان نانوا و اهل کتاب و مرثیه‌خوانی بودند. ایشان به دلیل علاقه زیاد به تحصیل، همزمان در دوره دبیرستان در شهر اصفهان علوم قدیمی همچون حساب و ریاضی و حساب سیاق نقدی و جنسی را نزد پدر بزرگ خود فرا گرفتند. و نزد استادی چون شادروان فضل الله همایی و برادر دانشمند ایشان استاد جلال همایی و آقای مبارکه‌ای کسب فیض کرد پس از تحصیلات دبیرستان رشته حقوق را ادامه دادند. بعد از اخذمدرک لیسانس در شرکت نفت استخدام شد و در سال ۱۳۳۷، دوره‌ای در دانشکده وزارت نفت شروع به یادگیری حسابداری مدرن نمود.

در آن زمان با مرحوم حیم تالیف فرهنگ لغت حیم را آغاز کرد.

دکتر فضل الله اکبریبه دلیل علاقه به علوم اداری، در اوایل دهه ۳۰ در رشته علوم اداری و بازرگانی کارشناسی ارشد گرفتند و با بورسیه تحصیلی به دانشگاه استنفورد رفتند و در آنجا در رشته مدیریت بازرگانی، گرایش حسابداری در مقطع دکتری تحصیل نمودند. بعد از بازگشت به ایران در سال ۱۳۳۷ وارد دانشکده حقوق شدند اما در این دانشکده به تدریس حسابداری پرداخت. او با تلاش‌های قراوان با ارائه مستندات فراوان به روسای دانشگاه و اساتید به اهمیت رشته حسابداری و جایگاه آن در علوم روز دنیا تاکید کردند. اما جالب است بدانید که در همان دهه که بسیاری از علوم مهندسی جدید در ایران تدریس می‌شد. هنوز به اهمیت رشته حسابداری پی نبرده بودند و آن را در غالب ریاضیات می دیدند ایشان ضمن خاطره‌ای از آن زمان می‌گویند:

در سال ۱۳۳۴ که داوطلب تدریس حسابداری در دانشگاه شدم، یکی از اولیای دانشگاه گفت شک دارد جایگاه تدریس حسابداری در دانشگاه باشد و اضافه کرد در گذشته هم حسابداری در سال ششم رشته تجارت دبیرستانها تدریس می‌شده است و اگر حسابداری را رشته‌ای دانشگاهی بشناسیم بزودی داوطلبانی هم برای تدریس خانه‌داری، گله‌داری و باغداری پیدا می‌شوند؛ دانشگاه را تدریس حساب کافی است. دو-سه سالی طول کشید تا با مراجعات مکرر و مستمر، ارائه شرح دروس حسابداری و رشته‌های مختلف آن، اهمیت و فرق آن را با حساب و ریاضی توجیه کنم و توضیح دهم. بالاخره قرار شد در دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی دانشگاه تهران برای انتخاب و استخدام یک نفر دانشیار اقدام کنند

دوران تدریس

طرح دکتر فضل الله اکبری ایجاد دانشکده‌ی علوم اداری و مدیریت بود تا بتوان نظام اداری جدید را به علاقه‌مندان برای پیشرفت بیشتر آموخت. سر انجام در سال ۱۳۴۲ تلاش‌های ایشان به ثمر رسید.

ابتدای شهریور ۱۳۴۳ شادروان دکتر صالح رئیس دانشگاه، در جلسه‌ای پرشور و با مخالفت‌های بسیار، بالاخره تاسیس دانشکده علوم اداری و مدیریت بازرگانی را به تصویب شورای‌عالی فرهنگ رسانید.

دکتر فضل الله اکبری ۸ سال مدیریت دانشکده علوم اداری و مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران را بر عهده داشت. او ضمن این خدمت همواره دروس حسابداری را در ایران در دانشگاه تدریس می‌کرد.

از افتخارات دیگر دکتر فضل الله اکبری این است که در سال ۱۳۵۰ به سمت معاونت آموزش و پژوهشی وزارت علوم منصوب شدند. همزمان در رشته حسابداری در دانشکده‌های مختلف کشور به آموزش این علم پرداختند بویژه برگزاری دوره‌های حسابداری در بانک مرکزی ایران مشغول بودند.

دیگر سمت‌های ایشان معاونت و قائم مقام ریاست دانشگاه تهران است. پس از بازنشستگی در سال ۵۸ تمامی وقت خود را به تالیف و تخصیص حسابداری و حسابرسی پرداختند و آثاری چون:

 کتابهای دکتر فضل الله اکبری

  • حسابداری صنعتی، دانشگاه تهران، با تجدید چاپ به دفعات و توسط ناشران دیگر، ۱۳۳۸
  • اصول حسابداری، دانشگاه تهران، با تجدید چاپ به دفعات، ۱۳۴۰
  • تجزیه و تحلیل صورتهای مالی، سازمان حسابرسی، با پنج بار تجدید چاپ و تجدیدنظر، ۱۳۶۶
  • حسابداری بازرگانی، دانشکده علوم اداری و مدیریت بازرگانی، ۱۳۵۴
  • تهیه بودجه بازرگانی و صنعتی، انتشارات فروردین، ۱۳۶۵
  • حسابداری استهلاک، سازمان حسابرسی، اولین چاپ ۱۳۷۱، چاپ هفتم، ۱۳۸۰
  • فرهنگ اصطلاحات حسابداری (انگلیسی- فارسی)، سازمان حسابرسی، جلد اول، ۱۳۷۶
  • بررسی تحلیلی یا استفاده از تجزیه و تحلیل صورتهای مالی در حسابرسی، سازمان حسابرسی، ۱۳۷۹

مقالات دکتر فضل الله اکبری

  • سرگذشت یک استاد و سرگذشت یک علم مصاحبه با مجله حسابدار- مرداد ۱۳۷۲
  • تجزیه و تحلیل صورتهای مالی حسابرس ۳، مجموعه مقالا ت- تابستان ۱۳۷۴
  • واژه سرنوشت‌ساز فصلنامه حسابرس شماره ۱، زمستان ۱۳۷۷
  • نوبت من نیست فصلنامه حسابرس شماره ۳، بهار ۱۳۷۸
  • به یاد دوست مجله حسابدار، شماره ۱۳۲، شهریور ۱۳۷۸
  • چگونه تدریس حسابداری در دانشگاه برای اولین بار شروع شد فصلنامه حسابرس شماره ۴ و۵، پاییز و زمستان ۱۳۷۸
  • آموخته های آموخته را نیاموختیم فصلنامه حسابرس شماره ۹، زمستان ۱۳۷۹
  • مصطفی علی مدد: اندیشمندی پرمایه، پرکار و پربار (فصلنامه حسابرس شماره ۱۶، مهر و آبان ۱۳۸۱
  • نرفته ام فصلنامه حسابرس شماره ۲۳، بهار ۱۳۸۳
  • منتخبات حسابرس فصلنامه حسابرس شماره ۲۳، بهار ۱۳۸۳

 

سال‌های پس از انقلاب

از جمله افتخارات دیگر زندگی دکتر فضل الله اکبری تدریس در مقطع کارشناسی ارشد دانشکده مدیریت بازرگانی در اواخر دهه ۶۰ است. پس از آن نیز به مدت دو سال در دانشکده مدیریت دولتی انگلستان است. پس از بازگشت ایشان در اواسط دهه ۷۰ به همکاری خود را در زمینه تحقیق و تالیف با مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی سازمان حسابرسی ادامه داد و در این مدت است که مقالات متعددی هم برای مجله حسابرس تهیه کرد.

نقش ایشان در توسعه دانش حسابداری در ایران بسیار است. دکتر فضل الله اکبری با تلاش و علاقه فراوان توانستند پایه حسابداری و حسابرسی مدرن در ایران را تقویت کنند و جایگاه تلاش‌های ایشان به عنوان پدر علم حسابداری ایران همیشه محفوظ است.

زنده یاد دکتر فضل الله اکبری در ۱۳ فروردین ۱۳۸۴ جان به جان آفرین تسلیم نمودند.